Η οριζόντια απαγόρευση της μετακίνησης των κοπαδιών για τη φετινή θερινή περίοδο, με αφορμή την ευλογιά των αιγοπροβάτων, διαρρηγνύει μια οικολογική, παραγωγική και πολιτισμική σχέση αιώνων. Η μετακινούμενη κτηνοτροφία αποτελεί θεμελιώδη μηχανισμό διαχείρισης του τοπίου. Ρυθμίζει τη βλάστηση, συντηρεί τους θερινούς βοσκότοπους, διατηρεί αυτόχθονες φυλές που διαμόρφωσαν την ιστορία της ελληνικής κτηνοτροφίας, μειώνει τη συσσώρευση καύσιμης ύλης, παράγει τρόφιμα υψηλής ποιότητας και κρατά ζωντανές κοινότητες που επί αιώνες στήριξαν την οικονομία και τον πολιτισμό αυτού του τόπου.
Τι σημαίνει αυτή η απαγόρευση;
Σημαίνει ζώα εγκλωβισμένα σε στάβλους μέσα στον καύσωνα. Παραγωγούς να επιβαρύνονται με ζωοτροφές σε ένα ήδη οικονομικά εξαντλημένο επάγγελμα. Θερινούς βοσκότοπους να μένουν αδιαχείριστοι. Βλάστηση που μετατρέπεται σε καύσιμη ύλη μέσα στην αντιπυρική περίοδο. Αφόρητη πίεση στην παραγωγή.
Μέσα σε αυτή τη ζοφερή πραγματικότητα για τη μετακινούμενη κτηνοτροφία, το κράτος μεροληπτεί περαιτέρω σε βάρος της:
Οι αποζημιώσεις ζωοτροφών δίνονται με βάση τη συνδεδεμένη ενίσχυση, η οποία εξαρτάται από τα τιμολόγια παράδοσης γάλακτος. Οι ντόπιες φυλές ζώων δεν είναι βελτιωμένες και δεν έχουν συγκριτικά μεγάλη γαλακτοπαραγωγική ικανότητα.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις με ενσταβλισμενα και βελτιωμένα πρόβατα να λαμβάνουν τις μεγαλύτερες αποζημιώσεις ενώ οι εκτατικές και μετακινούμενες εκτροφές που βασίζονται στην βόσκηση λαμβάνουν υποπολλαπλάσια ποσά, καθώς η παραγωγή τους είναι πολύ μικρότερη. Στην πραγματικότητα όμως είναι η μοναδικές εκτροφές των οποίων το κόστος πραγματικά υπερπολλαπλασιαστηκε.
Η λογική των αποζημιώσεων πρέπει να αλλάξει σε όφελος της μετακινουμενης κτηνοτροφίας. Το κράτος πρέπει να εγγυηθεί την ασφαλή μετακίνηση των κοπαδιών, φροντίζοντας για την τήρηση όλων των μέτρων βιοασφάλειας για λογαριασμό των λιγοστών μετακινούμενων κτηνοτρόφων που παρέμειναν να διαφυλάττουν έναν ανεκτίμητο πολιτισμικό, βιολογικό, παραγωγικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό κεφάλαιο.
Ένας από τους εναπομείναντες μετακινούμενους κτηνοτρόφους, ο Πέτρος Μόκας, είναι συνεχιστής της καλαρρύτικης φυλής προβάτων, γνωστής τοπικά ως «Μπούτσικο», που σφράγισε την ιστορία των Καλαρρυτών και του Συρράκου, των μεγάλων τσελιγκοχωριών της Πίνδου. Ζει και εργάζεται στον Βλοχό Καρδίτσας με περίπου 600 πρόβατα και γνώση περασμένη από πάππου προς πάππου. Τα καλοκαίρια ανεβαίνει με τα κοπάδια του στους Καλαρρύτες Ιωαννίνων, στα Τζουμέρκα.
Η Καλαρρύτικη φυλή έχει διαμορφωθεί μέσα στις δύσκολες συνθήκες της Πίνδου. Είναι ανθεκτική, λιτοδίαιτη και προσαρμοσμένη στις μεγάλες μετακινήσεις, χαρακτηριστικά που τη συνέδεσαν ιστορικά με τη νομαδική κτηνοτροφία της Ηπείρου. Τα τελευταία χρόνια ο πληθυσμός του μειώθηκε δραστικά και φαίνεται να αριθμεί λίγο πάνω από 5.000 ζώα, διάσπαρτα στις περιοχές της Θεσσαλίας και της Ηπείρου. Όταν μια φυλή αριθμεί κάτω από 10.000, τείνει προς εξαφάνιση και υπάρχει κίνδυνος ως προς τη διάσωσή της.
Η αξία της φυλής δεν είναι μόνο ιστορική ή πολιτισμική. Τα προϊόντα της έχουν εξαιρετικά ποιοτικά στοιχεία, όπως για παράδειγμα την περιεκτικότητα του κρέατος της σε ω-3 λιπαρά οξέα, το οποίο επίσης διακρίνεται για τη νοστιμιά του. Έτσι, η προστασία της μετακινούμενης κτηνοτροφίας δεν αφορά μόνο τη διατήρηση ενός τρόπου ζωής, αλλά και τη διάσωση ενός γενετικού, παραγωγικού και γαστρονομικού πλούτου που αποτελεί σημαντική περιουσία της χώρας.
Μαζί με τα ζώα, ο Πέτρος Μόκας κουβαλά και τη συνέχεια της φλογέρας, του κλαρίνου, του ποιμενικού τραγουδιού, του μοιρολογιού. Στο πρόσωπό του η μετακινούμενη κτηνοτροφία αποτυπώνεται ως ζωντανή γνώση, τέχνη και παραγωγή. Η φωνή του είναι εκείνη ενός κόσμου που υπομένει, αλλά βλέπει τις συνθήκες της ύπαρξής του να ακυρώνονται.
Το ποίημά του, «Ο Αναστεναγμός», είναι ακριβώς αυτό: ένας θρήνος για έναν κόσμο όπου άνθρωποι, ζώα, βουνά, κοπάδια, μουσικές και τοπία συγκροτούν μια κοινή ζωή. Έναν κόσμο που σήμερα αντιμετωπίζεται ως απομεινάρι μιας άλλης εποχής, ενώ στην πραγματικότητα αποτελεί ακόμη μία από τις βασικότερες σχεσιακές υποδομές της ελληνικής υπαίθρου.
Κλαίνε θρηνούνε οι κορφές
μοιρολογούν τα πλάγια
μήναν οι στάνες ορφανές
δήχως λαμπρά κοπάδια
Μήτε τσοπάνης σαλαγάει
μήτε σκυλί γαυγίζει
μόν τ’ αγρημιού το ουρλιαχτό
στου φεγγαριού το δείλι
Βουβάθηκαν οι πέρδικες
δεν κελαηδούν τ’ αηδόνια
κουδούνια είχαν συνοδιά
τραγούδι και φλογέρα
Μοιρολογάει κι ο ποιστικός
με τον κατή τα βάζει
στους κάμπους!!! Τον εδιάταξε
ποιός είσαι ’σύ; Του κράζει
Για δε μ’ αφίνεις να διαβώ
στις ράχες τραγουδώντας
με καρτερούν οι σταυραετοί
με καρτερούν τα λόγγια