Από τις 21 έως τις 23 Ιουλίου 2026, η Βοβούσα γίνεται σημείο συνάντησης για ένα ανοιχτό τριήμερο συμμετοχικό εργαστήριο αφιερωμένο στο δάσος, την κοινότητα και τις δυνατότητες συνεργατικής διαχείρισης των δασικών οικοσυστημάτων.
Το Forest Commons Lab – Βοβούσα υλοποιείται από την Κοιν.Σ.Επ. Τα Ψηλά Βουνά, στο πλαίσιο του έργου «Πολυλειτουργική Διαχείριση των Δασικών Οικοσυστημάτων: Η περίπτωση μελέτης της Βοβούσας, Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου», που συντονίζει η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, με επιστημονικούς εταίρους το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το Κοινοτικό Δάσος Βοβούσας ως τόπος εργασίας, γνώσης, πολιτιστικής μνήμης, τοπικής οικονομίας και συλλογικής ευθύνης. Το δάσος είναι μέρος της ιστορίας του χωριού, της καθημερινότητας του, της παραγωγής του, της ταυτότητας και των δυνατοτήτων του.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο πώς προστατεύουμε το δάσος. Είναι και πώς μπορούμε να το διαχειριστούμε με τρόπο που να στηρίζει τη ζωή στον τόπο, να σέβεται τα όρια του οικοσυστήματος και να δίνει ρόλο στην τοπική κοινωνία.
Το έργο της πολυλειτουργικής διαχείρισης του δασικού οικοσυστήματος της Βοβούσας δημιουργεί μια σημαντική ευκαιρία: να συναντηθούν η επιστημονική έρευνα, η τοπική εμπειρία και οι ανάγκες των ανθρώπων που ζουν, εργάζονται ή δραστηριοποιούνται στην περιοχή.
Για Τα Ψηλά Βουνά, αυτή η σύνδεση είναι κρίσιμη. Ένα σχέδιο διαχείρισης του δάσους δεν μπορεί να είναι μόνο ένα τεχνικό ή επιστημονικό εργαλείο. Για να έχει διάρκεια και νόημα, χρειάζεται να συνομιλεί με την κοινότητα, με τους επαγγελματίες του δάσους, με τους παραγωγούς, με τους δασικούς συνεταιρισμούς, με τους ανθρώπους που γνωρίζουν το βουνό μέσα από την καθημερινή τους σχέση μαζί του.
Γι’ αυτό το Forest Commons Lab σχεδιάστηκε ως μια μικρή αλλά ουσιαστική διαδικασία τοπικής ενεργοποίησης. Περιλαμβάνει συμμετοχικές συζητήσεις, βιωματικές δράσεις στο πεδίο, εργαστήρια για παιδιά και ενήλικες, ομιλίες για την ορεινή παραγωγή και θεματικές συναντήσεις γύρω από τα συνεργατικά μοντέλα δασικής διαχείρισης.
Ο στόχος είναι να ανοίξει ένας πρακτικός διάλογος για το τι μπορεί να σημαίνει, στη Βοβούσα και στην ευρύτερη περιοχή, μια δασική διαχείριση που συνδυάζει την προστασία του οικοσυστήματος με την τοπική ανάπτυξη, τη συνεργασία και τη συμμετοχή.
Μάθετε για τις δράσεις του τριημέρου παρακάτω:
- Μια μικρή άσκηση φαντασίας για τη Βοβούσα | Τρίτη 21 Ιουλίου
Το τριήμερο ξεκινά την Τρίτη 21 Ιουλίου, 19:00–21:00, με μια ανοιχτή συνάντηση με την τοπική κοινότητα.
Η συνάντηση οργανώνεται ως ένα συμμετοχικό «καφενείο ιδεών» όπου κάτοικοι, επαγγελματίες, επισκέπτες, νέοι άνθρωποι και εκπρόσωποι φορέων θα κληθούν να συζητήσουν για το μέλλον της Βοβούσας και τη σχέση της με το δάσος.
Η αφετηρία είναι απλή: να φανταστούμε τη Βοβούσα δέκα ή είκοσι χρόνια μετά. Πώς θα θέλαμε να είναι το χωριό; Ποια θέση θα έχει το δάσος στη ζωή του; Ποιοι άνθρωποι θα μπορούν να ζουν και να εργάζονται εδώ; Ποιες δραστηριότητες μπορούν να στηρίξουν την τοπική οικονομία χωρίς να υποβαθμίζουν το οικοσύστημα; Πώς μπορεί η τοπική γνώση να συναντήσει την επιστημονική γνώση;
Μέσα από αυτή τη συζήτηση, το δάσος αντιμετωπίζεται όχι ως απομονωμένο φυσικό αντικείμενο, αλλά ως κομμάτι ενός ζωντανού τόπου. Συνδέεται με την κατοίκηση, την παραγωγή, τον τουρισμό, την εκπαίδευση, την κοινότητα και τις προοπτικές παραμονής και επιστροφής ανθρώπων στα ορεινά χωριά.
- Εκδρομή στο δάσος «Γνωριμία με τα μανιτάρια και τα αυτοφυή προϊόντα» | Τετάρτη 22 Ιουλίου
Την Τετάρτη 22 Ιουλίου, 10:00–11:30, το πρόγραμμα μεταφέρεται στο πεδίο, με μια εκπαιδευτική διαδρομή στο δάσος της Βοβούσας.
Η δράση έχει επίκεντρο τα μανιτάρια, τα αυτοφυή προϊόντα και τον ρόλο τους μέσα στο δασικό οικοσύστημα. Οι συμμετέχοντες θα γνωρίσουν βασικά είδη μανιταριών της περιοχής, άλλα αυτοφυή προϊόντα του δάσους, όπως επίσης και τη σημασία τους για τη βιοποικιλότητα και τη λειτουργία του οικοσυστήματος.
Η γνωριμία με τα μανιτάρια θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα τις αλληλεξαρτήσεις του δάσους, την ευαισθησία των φυσικών κύκλων και την ανάγκη για υπεύθυνη συμπεριφορά στο πεδίο.
Η δράση θα εστιάσει στις βασικές αρχές ασφαλούς αναγνώρισης, υπεύθυνης συλλογής και σεβασμού των ορίων του φυσικού περιβάλλοντος. Στόχος είναι οι συμμετέχοντες να αποκτήσουν μια πιο ουσιαστική σχέση με το δάσος, πέρα από την απλή αναψυχή ή κατανάλωση.
- Σεμινάριο τροφοσυλλογής για ενήλικες | Τετάρτη 22 Ιουλίου
Στη συνέχεια, 12:00–13:30, θα πραγματοποιηθεί σεμινάριο τροφοσυλλογής για ενήλικες.
Η τροφοσυλλογή είναι μια πρακτική βαθιά συνδεδεμένη με τη ζωή στα ορεινά χωριά. Συνδέει τη διατροφή με την εποχικότητα, την τοπική γνώση, την παρατήρηση της φύσης και τη βιώσιμη χρήση των φυσικών πόρων. Δεν είναι όμως μια δραστηριότητα χωρίς όρια. Απαιτεί γνώση, προσοχή, εμπειρία και σεβασμό.
Το σεμινάριο θα ασχοληθεί με βασικές αρχές ορθής και ασφαλούς τροφοσυλλογής, την αναγνώριση επιλεγμένων άγριων φυτών και μανιταριών, τους κινδύνους από λανθασμένη ταυτοποίηση, την εποχικότητα, τα όρια συλλογής και τις δυνατότητες αξιοποίησης στην τοπική διατροφή.
Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στη σχέση ανάμεσα στην τροφοσυλλογή και την τοπική οικονομία. Τα αυτοφυή προϊόντα μπορούν να αποτελέσουν μέρος της ταυτότητας ενός τόπου, της γαστρονομίας και ήπιων μορφών βιώσιμου τουρισμού. Αυτό όμως μπορεί να γίνει μόνο αν αποφευχθεί η υπερεκμετάλλευση και η άκριτη εμπορευματοποίηση που θα έθετε σε κίνδυνο το ίδιο το οικοσύστημα από το οποίο προέρχεται αυτή η γνώση.
- Παιδικό εργαστήριο «Το δάσος και τα μανιτάρια» | Τετάρτη 22 Ιουλίου
Παράλληλα με το σεμινάριο ενηλίκων, 12:00–13:30, θα πραγματοποιηθεί παιδικό εργαστήριο με τίτλο «Το δάσος και τα μανιτάρια».
Το εργαστήριο απευθύνεται σε παιδιά και βασίζεται στο παιχνίδι, την παρατήρηση και τη δημιουργική έκφραση. Στόχος είναι τα παιδιά να γνωρίσουν το δάσος ως έναν ζωντανό κόσμο σχέσεων και αλληλεξαρτήσεων.
Μέσα από βιωματικές δραστηριότητες, μικρές ασκήσεις παρατήρησης, αφήγηση, ζωγραφική ή φυσικές κατασκευές, τα παιδιά θα ανακαλύψουν τι είναι το δασικό οικοσύστημα, ποιος είναι ο ρόλος των μανιταριών, γιατί είναι σημαντική η βιοποικιλότητα και πώς μπορούμε να παρατηρούμε τη φύση χωρίς να την καταστρέφουμε.
Η περιβαλλοντική εκπαίδευση στα ορεινά χωριά δεν είναι μια δευτερεύουσα δραστηριότητα. Είναι μέρος της συνέχειας ενός τόπου. Είναι ο τρόπος με τον οποίο η γνώση, η φροντίδα και η σχέση με το περιβάλλον περνούν στις νεότερες γενιές.
- Ομιλία – συζήτηση «Προϊόντα ορεινής παραγωγής και τοπική ταυτότητα» | Τετάρτη 22 Ιουλίου
Στις 19:00–21:00, η συζήτηση στρέφεται στα προϊόντα ορεινής παραγωγής και στη σύνδεσή τους με την τοπική ταυτότητα.
Η ομιλία – συζήτηση θα παρουσιάσει το ευρωπαϊκό καθεστώς “Mountain Product”, τις δυνατότητες πιστοποίησης προϊόντων ορεινών περιοχών και τις προοπτικές συλλογικής ανάδειξης τοπικών προϊόντων.
Η Βοβούσα και η ευρύτερη περιοχή της Πίνδου διαθέτουν έναν πλούτο που δεν εξαντλείται στο τοπίο. Περιλαμβάνει τη γνώση της παραγωγής, τα προϊόντα του δάσους, την κτηνοτροφία, τη γαστρονομία, τις εποχικές πρακτικές, τις αφηγήσεις, τις μνήμες και τις δεξιότητες των ανθρώπων.
Το ερώτημα είναι το πώς όλα αυτά μπορούν να συγκροτήσουν ένα κοινό αφήγημα τόπου. Πώς μπορούν τα προϊόντα του δάσους και της ορεινής παραγωγής να συνδεθούν με την τοπική οικονομία; Πώς μπορεί να αποφευχθεί η αποσπασματική προβολή; Πώς μπορούν να συνεργαστούν παραγωγοί, επαγγελματίες του τουρισμού, συνεταιρισμοί και τοπικοί φορείς;
Η συζήτηση αυτή συνδέει την περιβαλλοντική διάσταση του έργου με την κοινωνική και οικονομική του διάσταση. Γιατί ένα ζωντανό δάσος χρειάζεται και ζωντανές κοινότητες γύρω του. Και μια ζωντανή κοινότητα χρειάζεται τρόπους να παράγει, να συνεργάζεται, να αφηγείται τον τόπο της και να δημιουργεί εισόδημα χωρίς να καταστρέφει τη βάση της ζωής της.
- Συνεργατικά μοντέλα δασικής διαχείρισης | Πέμπτη 23 Ιουλίου
Η τρίτη ημέρα, Πέμπτη 23 Ιουλίου, 18:00–20:00, είναι αφιερωμένη στα συνεργατικά μοντέλα δασικής διαχείρισης.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το νέο θεσμικό πλαίσιο του ν. 5106/2024 για τη διαχείριση και εκμετάλλευση δημόσιων δασών ή διαχειριστικών μονάδων, καθώς και οι δυνατότητες που ανοίγονται μέσα από τα Υβριδικά Συνεργατικά Σχήματα και τη συνεργασία με φορείς της κοινωνικής και συνεργατικής οικονομίας.
Το εργαστήριο απευθύνεται κυρίως σε δασικούς συνεταιρισμούς, ενώσεις, υλοτόμους, δασεργάτες, επαγγελματίες του δάσους, επιχειρήσεις στον τομέα της ξυλείας, τοπικούς παραγωγούς και κατοίκους που ενδιαφέρονται για το μέλλον του δάσους, με στόχο να ανοίξει μια πρακτική και συμμετοχική συζήτηση για το τι μπορεί να λειτουργήσει στη Βοβούσα και στην ευρύτερη περιοχή.
Η συνάντηση θα δώσει χώρο για ενημέρωση, αποσαφήνιση βασικών σημείων του θεσμικού πλαισίου, συγκέντρωση ερωτημάτων και προβληματισμών από τους ίδιους τους Δασικούς Συνεταιρισμούς, διερεύνηση πιθανών συνεργατικών ή υβριδικών σχημάτων και σύνδεση της δασικής διαχείρισης με την απασχόληση, την τοπική ανάπτυξη, την προστασία του δάσους και την ενίσχυση της κοινότητας.
Το πρόγραμμα θα ολοκληρωθεί στις 20:00-21:00, με μια σύντομη συνάντηση ανακεφαλαίωσης.
Οι συμμετέχοντες θα κληθούν να μοιραστούν τι κρατούν από τις δράσεις, ποιες ιδέες θεωρούν πιο χρήσιμες και ποιες προοπτικές συνέχειας βλέπουν για τη Βοβούσα και το Κοινοτικό Δάσος.
Μέσα από αυτή την τελευταία συζήτηση, το τριήμερο θα κλείσει με μια πρώτη συλλογική κατανόηση του τι σημαίνει σήμερα το δάσος για τη Βοβούσα και τι μπορεί να σημαίνει για το μέλλον της.
Η συμμετοχή είναι ελεύθερη και δωρεάν!
——————————————————————
Διαμονή στη Βοβούσα
Για όσες και όσους επιθυμούν να συμμετέχουν στις δράσεις και να διανυκτερεύσουν στο χωριό, μπορούν να απευθυνθούν στα παρακάτω καταλύματα:
Ξενώνας Κερασιές | 26560 23003, 6976867042, 6944578669 | kerasies.gr
Καταφύγιο Βάλια Κάλντα | 26560 22200, 6977314779 | katafigiovaliacalda.eu
Ενοικ. δωμάτια Σοφία Σταγκογιάννη | 6976867042, 6977806297
Ενοικ. δωμάτια «Το Γεφύρι» | 6976518017