Η εικόνα της χώρας μοιάζει όλο και πιο διχασμένη. Από τη μία, τα μεγάλα αστικά κέντρα πιέζονται στα όρια τους, με την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη να αντιμετωπίζουν εκρηκτική αύξηση ενοικίων, κυκλοφοριακή συμφόρηση και υπερφόρτωση βασικών υπηρεσιών. Από την άλλη, μεγάλες εκτάσεις της υπαίθρου, ιδιαίτερα σε ορεινές και ακριτικές περιοχές, αδειάζουν σταδιακά, αφήνοντας πίσω εγκαταλελειμμένα σπίτια, ανεκμετάλλευτη γη και κοινότητες που γερνούν.
Ο Βασίλης Κωστάκης, καθηγητής στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Ταλίν, τοποθετεί αυτή την ανισορροπία στο κέντρο μιας ευρύτερης συζήτησης για την κοινωνική συνοχή και την παραγωγική βάση της χώρας. Η συγκέντρωση πληθυσμού και πόρων στα μητροπολιτικά κέντρα δεν είναι ουδέτερη επιλογή. Επηρεάζει τη διατροφική αυτάρκεια, αποδυναμώνει την περιφέρεια και ενισχύει μια ανάπτυξη που αφήνει μεγάλα τμήματα της επικράτειας εκτός.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Κοιν.Σ.Επ. «Τα Ψηλά Βουνά», με έδρα το Δεμάτι Ζαγορίου, επιχειρεί να μετατρέψει ένα διάχυτο αλλά συχνά ανεκμετάλλευτο ενδιαφέρον για επιστροφή στην ύπαιθρο σε πραγματική εγκατάσταση. Η λογική δεν βασίζεται σε αποσπασματικές κινήσεις ή ρομαντικές αφηγήσεις, αλλά σε έναν οργανωμένο μηχανισμό που συνδέει ανθρώπους και τόπους με συγκεκριμένους όρους.
Ο μηχανισμός αυτός αρθρώνεται γύρω από δύο συμπληρωματικές δομές. Σε τοπικό επίπεδο, Γραφεία Προσέλκυσης Πληθυσμού μπορούν να λειτουργούν σε δήμους που επιδιώκουν να υποδεχθούν νέους κατοίκους, χαρτογραφώντας διαθέσιμα ακίνητα, θέσεις εργασίας, υπηρεσίες και παραγωγικές ανάγκες. Παράλληλα, στα μεγάλα αστικά κέντρα, Γραφεία Αποκέντρωσης μπορούν να απευθύνονται σε ανθρώπους που αναζητούν εναλλακτικές μορφές ζωής, από τηλεργαζόμενους και νέες οικογένειες μέχρι συνταξιούχους, δημιουργώντας γέφυρες επικοινωνίας και στοχευμένες αντιστοιχίσεις με συγκεκριμένες περιοχές.
Ανάμεσα σε αυτές τις δομές, ιδιαίτερη σημασία έχει έως τώρα το υφιστάμενο Δίκτυο Πρεσβευτών Αποκέντρωσης. Άνθρωποι με ζωντανή σχέση με ορεινά χωριά λειτουργούν ως πρώτα σημεία επαφής, μεταφέροντας εμπειρία από την καθημερινότητα, τις δυνατότητες αλλά και τις δυσκολίες της ζωής εκτός πόλης. Η ανθρώπινη αυτή διάσταση επιχειρεί να καλύψει το κενό ανάμεσα στη συγκεχυμένη πληροφορία και τη βιωμένη πραγματικότητα.
Η προσέγγιση δεν αγνοεί τα εμπόδια. Ελλιπείς υποδομές, περιορισμένη συνδεσιμότητα και απουσία βασικών υπηρεσιών καθιστούν τη μετεγκατάσταση μια σύνθετη απόφαση που απαιτεί στήριξη. Εκεί αναδεικνύεται και η πολιτική διάσταση του εγχειρήματος. Η αποκέντρωση δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο σε ατομικές επιλογές ή σε κοινωνικές πρωτοβουλίες. Προϋποθέτει συνεκτική κρατική πολιτική, επενδύσεις, θεσμική υποστήριξη και ενεργό ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Τα «Ψηλά Βουνά» προτείνουν συνεργασίες με Δήμους και Περιφέρειες και την αξιοποίηση ευρωπαϊκών εργαλείων, σε μια περίοδο που το ενδιαφέρον για εγκατάσταση στην ύπαιθρο αυξάνεται αλλά συχνά δεν βρίσκει διέξοδο. Αυτό που διακυβεύεται δεν είναι απλώς η ανακατανομή πληθυσμού, αλλά η συγκρότηση ενός διαφορετικού μοντέλου ανάπτυξης, όπου η ποιότητα ζωής, η κοινωνική συνοχή και η βιωσιμότητα έχουν ισότιμη θέση με τους οικονομικούς δείκτες.
Το πλήρες άρθρο μπορεί να βρεθεί στο News247.